فناوری ارسال و انتقال بو از طریق اینترنت

فناوری Scentronic؛ ارسال و انتقال بو از طریق اینترنت چگونه ممکن می‌شود؟

تصور کنید هنگام نوشیدن یک فنجان قهوه، بتوانید رایحه آن را برای دوستی در آن سوی دنیا بفرستید؛ یا هنگام تماشای یک فیلم، علاوه بر تصویر و صدا، بوی محیط را نیز تجربه کنید. این ایده با توسعه فناوری جدیدی به نام Scentronic، بیش از گذشته به واقعیت نزدیک شده است.

پژوهشگران دانشگاه ایالتی اوهایو آمریکا فناوری جدیدی را توسعه داده‌اند که می‌تواند بوهای مشخصی را شناسایی کند و اطلاعات مربوط به آن‌ها را به دستگاهی در مکانی دیگر بفرستد تا رایحه‌ای مشابه تولید شود. این فناوری که در حوزه رایحه‌های دیجیتال قرار می‌گیرد، می‌تواند در آینده تجربه ارتباطات آنلاین، واقعیت مجازی و خرید اینترنتی را متحول کند.

بر اساس گزارشی که رویترز در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر کرده است، این سامانه با ترکیب حسگرهای گازی، یادگیری ماشین و یک بستر ارتباطی آنلاین، تلاش می‌کند حس بویایی را نیز به دنیای ارتباطات دیجیتال اضافه کند.

فناوری Scentronic چیست و چگونه کار می‌کند؟

Scentronic سامانه‌ای برای شناسایی بو و بازتولید آن در مکانی دیگر است. برخلاف عکس و صدا که می‌توان آن‌ها را به شکل داده دیجیتال منتقل کرد، خود مولکول‌های بو از طریق اینترنت جابه‌جا نمی‌شوند. در عوض، اطلاعات مربوط به بوی شناسایی‌شده ارسال می‌شود و دستگاه مقصد با استفاده از مواد معطر مناسب، رایحه‌ای متناظر تولید می‌کند.

این فرایند را می‌توان در سه مرحله توضیح داد:

۱. شناسایی بو با بینی الکترونیکی

در مرحله نخست، دستگاهی موسوم به «بینی الکترونیکی» (Electronic Nose) از مجموعه‌ای از حسگرهای گازی برای شناسایی ترکیبات شیمیایی مرتبط با بو استفاده می‌کند.

این حسگرها اطلاعاتی را جمع‌آوری می‌کنند که می‌تواند به تشخیص نوع رایحه کمک کند. دستگاه توسعه‌یافته توسط پژوهشگران، در حال حاضر برای شناسایی پنج بوی مشخص آموزش دیده است: آبجو، کیک، قهوه، پرتقال و شراب قرمز.

۲. تحلیل اطلاعات با یادگیری ماشین

پس از جمع‌آوری داده‌ها، یک مدل یادگیری ماشین (Machine Learning) آن‌ها را تحلیل می‌کند و بوی شناسایی‌شده را در یکی از دسته‌های آموزش‌دیده قرار می‌دهد.

در این مرحله، هوش مصنوعی به سامانه کمک می‌کند تا الگوهای حاصل از حسگرها را تشخیص دهد. بااین‌حال، توانایی تشخیص بو به داده‌های آموزشی و شرایط محیطی وابسته است و هنوز نمی‌توان انتظار داشت که دستگاه هر رایحه‌ای را با دقت شناسایی کند.

۳. انتقال اطلاعات و بازتولید رایحه

پس از شناسایی بو، اطلاعات مربوط به آن از طریق یک بستر آنلاین به دستگاه تولیدکننده رایحه در مقصد ارسال می‌شود.

دستگاه مقصد با استفاده از مواد معطر موجود در مخزن خود، رایحه متناظر را در محیط آزاد می‌کند. به این ترتیب، فردی که در مکان دیگری قرار دارد، می‌تواند بویی مشابه رایحه شناسایی‌شده در مبدأ را تجربه کند.

بنابراین، آنچه از طریق اینترنت منتقل می‌شود، اطلاعات مربوط به بو است، نه خود بوی فیزیکی یا مولکول‌های معطر آن.

دستگاه انتقال بو چه شکلی دارد؟

یکی از نکات جالب در پروژه Scentronic، طراحی نمونه‌های مختلف دستگاه تولید رایحه است. پژوهشگران علاوه بر نسخه‌های دستی، نمونه‌هایی با طراحی دستبند و گردنبند نیز توسعه داده‌اند.

دستگاه بینی الکترونیکی این پروژه حدود ۱۵ سانتی‌متر قطر دارد و قابل حمل است، اما برای پوشیدن روی بدن طراحی نشده است. در مقابل، دستگاه‌های تولید رایحه می‌توانند در قالب‌های کوچک‌تر و پوشیدنی ساخته شوند.

این تفاوت نشان می‌دهد که سامانه از دو بخش اصلی تشکیل شده است: بخشی برای شناسایی بو و بخشی برای بازتولید آن. کوچک‌تر شدن این تجهیزات و ساده‌تر شدن استفاده از آن‌ها، از عوامل مهم در توسعه نسخه‌های آینده خواهد بود.

کاربردهای احتمالی فناوری انتقال بو

اگر فناوری رایحه دیجیتال بتواند در آینده دقیق‌تر، کوچک‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر شود، کاربردهای متنوعی برای آن قابل تصور است.

ارتباطات آنلاین با امکان انتقال رایحه

امروزه تماس‌های تصویری و پیام‌رسان‌ها امکان انتقال تصویر و صدا را فراهم می‌کنند. فناوری‌هایی مانند Scentronic می‌توانند در آینده بُعد تازه‌ای به این ارتباطات اضافه کنند.

برای مثال، فردی که در حال نوشیدن قهوه یا صرف یک وعده غذایی است، ممکن است بتواند تجربه بویایی خود را نیز با دوستان یا اعضای خانواده‌اش در مکانی دور به اشتراک بگذارد؛ البته به شرط آنکه دستگاه مقصد بتواند رایحه موردنظر را تولید کند.

تجربه واقعی‌تر در واقعیت مجازی و افزوده

واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR) تلاش می‌کنند تجربه‌های دیجیتال را به دنیای واقعی نزدیک‌تر کنند. افزودن حس بویایی به این فناوری‌ها می‌تواند به ایجاد محیط‌های مجازی فراگیرتر کمک کند.

برای نمونه، در یک تجربه گردشگری مجازی، علاوه بر مشاهده تصاویر یک جنگل یا کافه، امکان بازتولید برخی رایحه‌های مرتبط با محیط نیز وجود خواهد داشت. در بازی‌های ویدئویی و شبیه‌سازهای آموزشی هم می‌توان از این قابلیت برای افزایش حس حضور در محیط استفاده کرد.

البته این مثال‌ها کاربردهای بالقوه هستند و به معنای اثبات عملکرد کامل چنین تجربه‌هایی در سامانه فعلی نیستند.

خرید اینترنتی عطر و محصولات معطر

یکی دیگر از کاربردهای احتمالی این فناوری، خرید آنلاین محصولاتی است که رایحه در انتخاب آن‌ها نقش مهمی دارد.

در حال حاضر، کاربران هنگام خرید اینترنتی عطر، شمع معطر یا برخی محصولات خوشبوکننده نمی‌توانند بوی محصول را مستقیماً تجربه کنند. فناوری انتقال رایحه می‌تواند در آینده امکان نمونه‌برداری بویایی از برخی محصولات را فراهم کند.

بااین‌حال، چنین قابلیتی به بانک گسترده‌ای از رایحه‌ها، مواد معطر مناسب و توانایی بازتولید دقیق ترکیبات بویایی نیاز دارد.

محدودیت‌های فناوری Scentronic چیست؟

با وجود جذابیت این فناوری، Scentronic هنوز یک نمونه آزمایشی پژوهشی است و تا تبدیل شدن به محصولی تجاری و در دسترس عموم، با چالش‌های مهمی روبه‌رو خواهد بود.

محدود بودن تعداد بوهای قابل شناسایی: سامانه فعلی تنها پنج بوی مشخص را تشخیص می‌دهد. برای پشتیبانی از رایحه‌های بیشتر، باید مدل یادگیری ماشین با داده‌های جدید آموزش ببیند و مواد معطر متناظر نیز در دستگاه مقصد در دسترس باشند.

تشخیص بوهای ترکیبی: بوهای دنیای واقعی اغلب از ترکیب چندین ماده شیمیایی به وجود می‌آیند. تشخیص قابل اعتماد این ترکیبات در شرایط مختلف محیطی، یکی از چالش‌های اصلی توسعه فناوری است.

دقت بازتولید رایحه: شناسایی درست یک بو لزوماً به معنای توانایی بازتولید دقیق آن نیست. دستگاه مقصد باید بتواند با استفاده از مواد معطر موجود، رایحه‌ای نزدیک به نمونه اصلی ایجاد کند.

اندازه، هزینه و نگهداری دستگاه: مخازن مواد معطر، سیستم‌های الکترونیکی و تجهیزات پخش رایحه به فضا نیاز دارند. شارژ مجدد مواد، دوام دستگاه، هزینه تولید و کوچک‌سازی تجهیزات نیز باید بهبود پیدا کنند.

ایمنی استفاده: بررسی ایمنی مواد معطر و مواجهه مکرر کاربران با ذرات یا مه معطر، یکی دیگر از موضوعاتی است که پیش از عرضه تجاری چنین محصولاتی باید مورد توجه قرار گیرد.

این محدودیت‌ها نشان می‌دهند که انتقال دیجیتال بو، با وجود پیشرفت‌های اولیه، هنوز به توسعه فنی و پژوهشی بیشتری نیاز دارد.

آیا در آینده گوشی‌های هوشمند هم می‌توانند بو منتقل کنند؟

یکی از پرسش‌های جذاب درباره فناوری Scentronic، امکان ترکیب آن با گوشی‌های هوشمند است.

از نظر تئوری، یک گوشی می‌تواند از طریق اتصال به وسیله‌ای جانبی که قابلیت تولید رایحه دارد، اطلاعات بویایی را دریافت کند و آن را در قالب رایحه بازتولید کند. اما قرار دادن تمام اجزای موردنیاز در بدنه خود گوشی، به دلیل محدودیت فضا و وزن، دشوارتر خواهد بود.

مخازن مواد معطر، تجهیزات الکترونیکی و سازوکار پخش رایحه، همگی به فضای فیزیکی نیاز دارند. به همین دلیل، کوچک‌سازی قطعات و ساده‌تر کردن فرایند شارژ مجدد مواد معطر از پیش‌نیازهای مهم این مسیر هستند.

همچنین باید توجه داشت که سامانه فعلی هنوز توانایی انتقال و بازتولید همه بوهای روزمره یا ترکیبات پیچیده آن‌ها را نشان نداده است. بنابراین، تلفن‌های همراه مجهز به قابلیت انتقال بو را باید فعلاً یک چشم‌انداز احتمالی دانست، نه محصولی که به‌زودی به‌صورت قطعی در دسترس خواهد بود.

آینده فناوری رایحه دیجیتال

فناوری Scentronic نمونه‌ای از تلاش پژوهشگران برای گسترش ارتباطات دیجیتال فراتر از تصویر و صدا است. این سامانه نشان می‌دهد که می‌توان اطلاعات مربوط به یک حس فیزیکی مانند بویایی را شناسایی کرد، به شکل داده انتقال داد و در مکانی دیگر با استفاده از تجهیزات مناسب بازتولید کرد.

بااین‌حال، مسیر رسیدن به تجربه‌ای که بتواند طیف گسترده‌ای از بوها را با دقت بالا و به شکلی قابل اعتماد بازتولید کند، همچنان طولانی است. افزایش دقت تشخیص، توسعه بانک رایحه‌ها، کاهش اندازه تجهیزات و اطمینان از ایمنی استفاده، از مهم‌ترین مراحل پیش رو خواهند بود.

اگر این موانع در آینده برطرف شوند، فناوری رایحه دیجیتال می‌تواند روش تعامل ما با محتوای آنلاین، محیط‌های مجازی و حتی فروشگاه‌های اینترنتی را تغییر دهد. شاید روزی تجربه دیجیتال تنها به دیدن و شنیدن محدود نباشد و حس بویایی نیز به بخشی از آن تبدیل شود.

منبع: گزارش رویترز، منتشرشده در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶، درباره فناوری Scentronic و پژوهشگران دانشگاه ایالتی اوهایو.

لینک منبع: https://www.reuters.com/science/new-scentronic-technology-can-detect-transmit-aromas-remotely-2026-10-23/